EYT’de iki güçlü formül öne çıktı

Hükümet, emeklilikte yaşa takılanlar (EYT’liler) için tahlil formülleri üzerinde çalışıyor. EYT çalışmasında farklı seçenekler masada yer alıyor. En çok üzerinde durulan formül ise prim gün sayılarında atılacak adım. milliyet.com.tr’nin haberinde değerlendirmelerde bulunan Vergi Uzmanı Muhammet Bayram, “4447 sayılı kanunla birlikte 8.09.1999 ve öncesi için emeklilik koşulları değiştirildi. Bu tarih ve öncesinde giriş yapanlar için bayanlarda 20 yıl, erkeklerde 25 yıl çalışma koşulu vardı ve 5 bin ile 5 bin 975 prim gün sayısını tamamladılarsa emekli olabiliyorlardı. 09.09.1999 tarihi sonrasında kademeli yaş koşulu getirildi. Burada bayanlarda 40 ile 58, erkelerde 44 ile 60 yaş ortasında değişen kademeli geçiş müddeti getirildi.

Ama şunu da belirtmek gerekiyor. Bağkur ve emekli sandıkları için 7 bin 200 prim gün sayısı emekli sandığı için 9 bin prim gün sayısı gerekiyordu. Bu kanun çıkmadan evvel böyleydi. Sonra kademeli yaş kuralı getirildi. 7 bin prim gün sayısı belirlendi” dedi.

23 YILDAN BU YANA TAHLİL BEKLENİYOR

Yani 09.09.1999 öncesi tüm sigortalı girişliler EYT’li aslında. EYT sıkıntısının sorun haline gelmesinin asıl sıkıntısı şudur. Burada SSK, Bağkur, emekli sandığı 3 farklı kurum 5 kanun var. Bu homojen yapının tek bir potada eritilmesi sorunu vardı. Tek bir tahlil yolu bulunamadığı için 23 yıldan beri çözülemedi. Bu sorun 99 ve öncesindeki sistemin problemidir. Yani 90’lı yıllarda SSK sistemi karlı bir sistemken ve devlete borç verir hale gelirken, 1999’da SSK sistemi çöktüğü için çalışanların erken emekli olması istenmedi ve yaş koşulu getirildi ki SSK sistemine yük gelmesin.

Burada 3 ana model ve 5 farklı sistemden bahsediliyor. Öncelikle şunu belirtmek gerekiyor. Hukukun temel kanunları ve işleyişinde lehe olan kanun geriye yürür fakat aleyhe olan kanun geriye yürümez. Burada bir düzenleme yapılması gerekiyorsa EYT’linin yaş kaidesine takılmadan emekli yapılması gerekiyor.

Sayın Vedat Alım bu mevzu hakkında evraklar önümüzdeki sırası gelince yapıyoruz dedi. EYT’liler için birinci kere çalışma kümesi kuruldu. Sayın Vedat Alım “Biz çalışma bittikten sonra maliye bakanlığı bürokratlarıyla çalışacağız” dedi. Bunun manası şudur. Biz EYT’lilerin sıkıntısını çözmek istiyoruz fakat maliyetlere takılıyoruz.

‘EYT’LİLERİN MALİYETİ 42 MİLYAR TL’

47-50 yaş bandına takılan emeklilerin emekli edildiği düşünülürse 1 milyon kişi var. En düşük emekli maaşından emekli olurlarsa 1 milyon kişinin yıllık maliyeti 42 milyar TL’dir. Tabi ki devletin burada SGK sistemini finanse etmesi gerekiyor. Burada bir oran kelam konusu. 1 çalışanın 2 emekliye bakması gerekiyor. Bizim oranımız 1.87’ye geriledi. Sigorta sisteminin maliyetleri ön plana çıkıyor. O yüzden 3 ana model var.

Kısmi emeklilik, mühletin tamamlanması ve primin tamamlanması modelleri. Kısmi emeklilikte 7 bin prim gün sayısı değil de 3 bin 600 prim gün sayısını tamamlayanlar. Müddetin tamamlanmasında 20-25 yıl sigortalılık mühleti var. Müddetin tamamlanması için borçlanma yapılabilir lakin bu riskli bir sistemdir. Daima ülkemizde daha öncelerde dövizle borçlanma, muhteşem emeklilik yapıldı. Bu muhteşem emekliliğin Hazine’ye çok olumsuz tesirleri oldu.

ALMANYA VE FİNLANDİYA MODELİ DEĞERLENDİRİLEBİLİR

Primin tamamlanması modelinde ise prim gününü tamamlamayanların borçlanarak bunu tamamlaması kelam mevzusudur. Öteki formüllere bakarsak bilhassa ortaya çıkan Almanya ve Finlandiya modeli var. Almanya modelinde kişinin emekliliğine kaç yıl kaldıysa her sene kesintisi kelam hususudur.

Finlandiya modeli var yeniden tıpkı formda kesinti olsun lakin kişi kaideleri tamamladığında kesinti ortadan kalksın.

‘SİGORTA PRİM KESİNTİLERİ DAHA AZ YAPILABİLİR’

Öneri olarak şu yapılabilir. Şu anda EYT’li olup da çalışmaya devam edenler mevcut. 3500 emekli maaşlarıyla bu enflasyonist ortamda geçinmek sıkıntı. Açlık hududu 6 bin lira, yoksulluk sonu 20 bin liraya çıktı. Yaşını bekleyip hala çalışanlar için emeklilik yapılır, çalışmaya devam edenler için sigorta prim kesintileri daha az yapılabilir.

Ya da emekli olacaklar için de seni bugün emekli etmiyorum 5 yıl sonra emekli yapacağım lakin daha sonra emekli yaptığımda emeklilik bağlama oranını yüksek tutacağım ve bu sayede emekli maaşın yüksek olacak denilebilir.

KADINLARDA 50, ERKEKLERDE İSE 52 YAŞ BEDELLENDİRİLİYOR

Avrupa’da şu anda 65 yaşında emeklilik kelam konusu. Ortalama ömür mühleti artıyor. Bu değerlendirilince erken yaşta emeklilik iş gücü piyasası için de olumsuzluktur. Erken yaşta emekli olan bireyler çalışmaya devam ediyor. Bu münasebetiyle yaşın erkene çekilmesi üzere durum EYT’liler için kelam konusu değildir. EYT’linin sorunu yaş koşulunun ortadan kaldırılmasıdır. Bunun güçlü bir formül olduğunu düşünmüyorum.

Şu anda EYT’lilerde emeklilik olacaksa şayet şu anki koşulları karşılanması beklenecek. Kanunen 7 bin prim gün sayısı var. EYT mağduru olan vatandaşların 7 bin prim gün sayısını doldurması gerekiyor. Onu da nasıl öğrenecekler? SGK’nın sitesi var buraya kendi bilgilerini doldurup ne vakit emekli olabileceklerini görebilirler ayrıyeten e Bayanlarda doğum borçlanması mevcut, süt müsaadesi mevcut bunları prim gününden saydırabilirler. Erkeklerde askerlik borçlarını saydırabilirler ve bu sayede emekliliğe hazır hale gelebilirler.

Ben prim gününün aşağı çekilebileceğini düşünmüyorum. Prim gününün tamamlanma yöntemi bulunur, kişi borçlanarak tamamlar. Burada çalışma barışının bozulması kelam hususudur.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*